43- ماخونیک

نوشته شده توسط مدیر سیستم. Posted in سایر مقالات ویژه

Demo Image

 زهره بزرگ نیا
چاپ شده در: نشريه"بن"شماره 74تا 76
تاریخ انتشار:آبان تا دیماه 1387

 

       روستاي ماخونيک يکي از هشت روستاي شگفت انگيز ويژه مردم شناسي کشور چون ابيانه، ماسوله، کندوان و ميمند بوده که توسط سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان خراسان جنوبي کتابي در يازده فصل شامل، بازي، تفريح، سرگرمي، کشاورزي، باغداري، دامداري، فنون شکار، صنايع دستي، ارتباطات و حمل و نقل، ظواهر زندگي، ادبيات عامه، زبان و گويش، باورهاي عاميانه و آئين و مراسم درباره آن در دست تهيه است.

       اين روستا فاقد زيبايي­ هاي روستاهاي فوق ­الذکر است ولي زندگي بسيار ابتدائي مردم موضوع قابل توجه جهت تحقيق و ريشه­ يابي در اين روستا مي ­تواند باشد.

 

موقعيت جغرافيائي استان خراسان جنوبي

       استان خراسان واقع در شمال شرقي کشور بزرگترين استان کشور محسوب مي­ شد که در سال 1382 به سه استان خراسان شمالي، رضوي و جنوبي تفکيک گرديد. سه شهر بجنورد، مشهد و بيرجند به ترتيب مراکز سه استان فوق هستند.

 

       خراسان جنوبي از شمال به خراسان رضوي از مشرق به کشور افغانستان، از جنوب به استان سيستان و بلوچستان و از غرب به استان يزد محدود است. جمعيت اين استان در سال 1385 برابر با 636420 نفر بوده است. فاصله شهر بيرجند (مركز استان) تا تهران 1313 تا مشهد 480 و تا زاهدان 470 كيلومتر است.

       خراسان جنوبي داراي جاذبه هاي تاريخي و طبيعي زيادي است که بند دره در جنوب، روستاي شوکت آباد در شرق، شهر کويري خوسف در غرب و مدرسه شوکتيه، حسينيه نواب، باغ رحيم آباد، باغ اکبريه يا موزه، بازار، قلعه پائين شهر، بافت تاريخي محور چهار درخت، حسينيه آراسته، خواجه خضر در شهر بيرجند و مسجد جامع، مزارع زرشک و زعفران، قلعه اسماعيليه و مقبره ابوذر در شهر قاين و کال چنگال و دو روستاي چنشت و روستاي ماخونيک و آسبادهاي خوانشرف بخشي از جاذبه­ هاي آن هستند.

 

روستاي ماخونيک

       روستاي ماخونيک يکي از 239 روستاي شهرستان سربيشه در دهستان "درح" و نزديک به مرز ايران و افغانستان قرار دارد سربيشه در 66 کيلومتري و ماخونيک در حدود 143 کيلومتري شرق شهر بيرجند واقع است.

 

ميزان بارندگي در اين منطقه ناچيز و اين روستا خشک و کم باران با بادهاي سخت و مداوم است.

 

وضعيت جمعيتي و اقتصادي روستا

 

       در روستاي ماخونيک حدود 570 نفر در 120 خانوار زندگي مي ­کنند و مردم آن با کشاورزي و دامداري روزگار خود را مي ­گذرانند. شلغم، سير و کلم از محصولات اين روستاست. مردم اين روستا بسيار قانع و کم توقع هستند و فقر خود را پذيرفته ­اند. 

       پس از راه ­اندازي معادن سنگ گرانيت سولابست در نزديکي اين روستا که سنگ گرانيت را بصورت قله استخراج مي­ كنند و به ايتاليا صادر مي­ نمايند، در دهه اخير مردان به کار در اين معادن کشانده شده ­اند. مردم اين روستا از حداقل امکانات زندگي امروز نيز بي بهره ­اند و تمايلي نيز به استفاده از اين امکانات ندارند. براي مثال تماشاي تلويزيون در اين روستا عمل پسنديده ­اي نيست و به تلويزيون "ام ­الشيطان" مي­ گويند. بيشتر مردم از پير و جوان توانايي خواندن قرآن را دارند و در بيشتر خانه ­ها اين کتاب مقدس موجود است. ولي بسياري از مردم سواد نوشتن ندارند. کودکان بيشتر تا دوره ابتدايي تحصيل مي ­کنند. دختران پس از تحصيل به قالي بافي و پسران به گله ­داري مي ­پردازند. ازدواج در محيط بسته روستا صورت مي­ گيرد و شايد اين امر در کوتاهي قد ساکنين بي تأثير نباشد.

 

 معماري و مسکن:

 

       شکل نامنظم و ارگانيک از ويژگي­هاي بافت اين روستاست. ساختمان­هاي مسکوني بر روي شيب تپه­ ها بنا شده­ اند. مصالح بکار رفته در ساختمانهاي اين روستا سنگ و گل و پوشش سقف پوشال و کاهگل است اتاق­ها پنجره ندارند و هر اتاق يک خانه محسوب مي­ گردد. سقف اتاق­ها کوتاه و دوده زده است چون در آن آتش مي­ افروزند. لوازم زندگي مردم از يک يا دو چراغ علاء­الدين يک گاز پيک نيکي يک يا دو آفتابه و چند کاسه آلومينيومي و کتري تشکيل شده است. در اين روستا همه چيز قوانين خاص خود را دارد بطور مثال مردم هيچ چيز را دور نمي ­ريزند و زنان تا پايان عمر جهيزيه خود را نگه مي­ دارند هدف مردم تنها زنده ماندن است، به همين دليل در حقيرترين خانه ­هاي ممکن با حداقل وسايل زندگي مي­ کنند. سه نمونه خانه در ماخونيك مورد بررسي قرار گرفت خانه نمونه يك (شكل يك) از سه اتاق يا خانه تشكيل شده كه اتاق سمت راست به يك پيرزن و دو اتاق سمت چپ و كز گوسفندي (آغل گوسفند) به خانوار ديگري تعلق دارد در تصوير پيرزن صاحب اتاق سمت چپ در خانه ­اش در حال خواندن قرآن ملاحظه مي­ شود. كليه وسايل زندگي وي در تصوير مشاهده مي­ شود. 

      خانه نمونه دو نيز از دواتاق و يك تنور تشكيل شده است. (شكل دو) خانه نمونه سه از يك اتاق و محلي براي شير آب تشكيل شده و فضاي كوچك غير محصوري در مقابل خانه مشاهده مي­ شود (شكل سه)

      در مجموع تفاوتي بين زندگي انسان ماخونيکي با انسان عصر نوسنگي وجود ندارد. ارتفاع خانه­ ها حدود يکمتر و نيم و ارتفاع در خانه حداکثر يک متر است که از تخته ساخته شده است.

       خانه خانوارهاي پر جمعيت تر از دو تا سه اتاق (خانه) تشکيل شده و حصار کوتاهي با حدود سي سانتيمتر ارتفاع حريم خصوصي خانه را تعيين مي ­کند. هر چند عدد خانه، يک تنور و مستراح دارند حصار برخي از خانه­ ها حدود يک متر مي­ شود. آغل و مرغداني ارتفاعي کوتاه­تر از خانه ­ها داشته و در مجاورت خانه قرار دارند. طويله بزرگي در خارج از روستا قرار دارد که عموم مردم از آن استفاده مي­ کنند و هر ساله در بهار به پاکسازي آن مي ­پردازند و کود حاصله را تقسيم مي­ کنند.

 

نمونه خانه ­هاي ماخونيك

  

 

نقشه خانه نمونه يك

 

شكل يك

 

 

   

پيرزن ماخونيکي در حال خواندن قرآن                                    خانه نمونه يک

 

 

نقشه خانه نمونه دو

 

شكل دو

 

نمونه خانه شماره دو

 

 

نقشه خانه نمونه سه

 

شكل سه

 

 

   

سايبان         پخت نان در تنور مشترك        کودک ماخونيکي با لباس محلي در کنار مرغداني

  

 

 فضاي داخلي يك خانه و اثاثيه آن

 

خصوصيات ظاهري و نوع پوشش و ساير مسايل فرهنگی

      مردم ماخونيک حدود 10 سانتيمتر از متوسط مردم ايران کوتاهتر هستند ولي ناميدن اين روستا به سرزمين لي­لي­ پوت­ها كه اخيراً باب شده صحيح نيست. کوتاهي قد، بيشتر شامل افراد مسن و ميانسال است. به دليل رسيدگي مسئولين خانه بهداشت به زنان باردار و در اختيار قرار دادن قرص آهن به آنها و قطره آهن به کودکان و ساير تمهيدات ديگر اکنون قد جوانان و نوجوانان تغيير اساسي کرده و کاملاً معمولي به نظر مي آيند.

      مردان ماخونيکي پيراهن و شلوار سفيد به تن مي­ کنند و عرق چين سفيدي نيز بر سر مي­ گذارند پيراهن آنها بلند و چاکدار است (پهر) و تا روي زانو مي ­آيد. زنان نيز عرق چين و دستمال به سر مي­ کنند.

مردم اين روستا اهل تسنن بوده و به رعايت اصول و فروع دين بسيار پاي­ بند هستند.

 

  

 

چهره مردم روستا

 

 

مرد ميانسال ماخونيكي

 

 

 دو نماي عمومي از روستا

 

 

نقشه محدوده دهستان­هاي استان خراسان جنوبي