16-نمای تاریخی افه سوس

نوشته شده توسط مدیر سیستم. Posted in سایر مقالات عمومی

Demo Image

ترجمه و تدوین: زهره بزرگ نیا
چاپ شده در: نشريه "بن"شماره 21و22
تاریخ انتشار:فروردین و اردیبهشت1382

       تمدن آناتولياي غربي و بهشت موعود طبيعت، افه سوس كجاست؟ افه سوس در غرب آسياي صغير كه آناتوليا ناميده مي‌شود و امروز قسمتي از جمهوري تركيه است. بين شهر آيدين و ازمير، در 10كيلومتري درياي اژه و 680 كيلومتري استانبول و 4 كيلومتري شهر تاريخي سلجوك يا سلجوق قرار گرفته است.

 

EPHESUS

       ويل دورانت در كتاب تاريخ تمدن (يونان باستان) كتاب دوم صفحه 156و165 مي‌گويد:» در شمال غربي ناحيه كاريا، ساحلي كوهستاني به طول تقريبي صد و پنج كيلومتر به عرض سي تا پنجاه كيلومتر واقع بود. اين منطقه كوهستاني در گذشته يونيا خوانده مي‌شد و به قول هرودوت » هوا و اقليم آن از همه عالم خوشتر بود«. يونيا دوازده شهر داشت كه ميلتوس، ساموس و افه سوس از آن جمله‌اند. نزديك خليج كائوستروس، مهم‌ترين شهر يونياـ افه سوس ـ قرارداشت. افه سوس كه در حدود سال 1000 بنيان‌گذاري شد، به بركت جريان بازرگاني دو رود كائوستروس و ماياندروس آباداني يافت. در جمعيت و دين و هنر آن، عناصر شرقي نيرومندي راه داشتند.

       آرتميس، الهة شرقي مادري و بارآوري، در آنجا مورد پرستش بود و معبد معروف او بارها دستخوش ويراني و بازسازي قرار گرفت. نخستين بار، معبد آرتميس، تقريباً به سال 600، در محل يك مذبح باستاني كه دو بار ساخته و دو بار خراب شده بوجود آمد و متحملاً اولين بناي سبك يونياست. در حدود 540 با كمك كرزوس، معبد ديگري برپا شد و پايونيوس، معمار افه سوسي و دمتريوس،كاهن معبد افه سوس، و تئودوروس، هنرمند ساموسي، در تزئين آن شركت كردند. اين معبد تا آن زمان از حيث عظمت نظيري نداشت، و از اين رو يكي از عجايب هفت گانه عالم محسوب مي‌شد« .

       نام افه سوس تنها يادآور يك شهر نيست و به غير از آرتميس، سن‌جان ،كليساي سن‌مري را نيز به خاطر مي‌آورد كه توجه مسيحيان جهان را به خود جلب مي‌نمايد. افه سوس با سن‌جان و سن‌مري حدود 10 كيلومتر فاصله دارد. شهر افه سوس در زيباترين قسمت غرب آناتوليا ساخته شده كه به محض ورود به شهر، اين زيبايي قابل رؤيت است.

      افه سوس در وسط يونياي تاريخي كه داراي آب و هواي ملايم و مرطوب است، قرار گرفته و همين ويژگي امتياز طبيعي آن براي سكونت مردم بوده است.

در تاريخ تمدن كتاب اول صفحه 6 آمده است: “آنچه مردم را به درياي اژه كشانيد جزاير اين دريا بود: منظري زيبا داشتند و با رنگهاي تغيير پذير، كوههاي سايه‌زده خود، كه همچون معابد سر از درياي آينه‌گون بر آورده بودند، هر دريا نورد افسرده را به شور مي‌انداختند. مناظري از اين دلكش‌تر در كره زمين كمياب است. آدمي چون بر اژه كشتي براند، در مي‌يابد كه چرا ساكنان سواحل و جزاير درياي اژه خاك خود را حتي از جان خود بيشتر دوست مي‌داشتند و مانند سقراط، جلاي وطن را تلخ‌تر از مرگ مي‌انگاشتند”.

       به غير از ويژگي فوق امتياز ديگر افه سوس اين است كه در نقطه مهم و حساس كه شرق و غرب را به هم پيوند مي‌دهد و در محل تلاقي دو فرهنگ ميلتوس و يونيا قرار دارد و فلاسفه‌اي چون هراكليتوس  وتالس  هنرهاي زيبا و علوم آن را به جنبش در آورده و توسعه داده‌اند. هراكليتوس كه در سالهالي 540-480 ق از ميلاد مي‌زيست نفوذ زيادي بر فلاسفه قديمي داشت.

       شهرهاي يونيا داراي روحيه قوي مذهبي بودند كه با تشكيلات خوب سياسي اداره مي‌گرديدند. هر شهر حكومت خاص خود را داشت و افه سوس هميشه تحت تأثير دو اثر بوده است: يكي مذهبي و ديگري سياسي، كه جدا كردن آن دو از هم ممكن نيست و در هر مقطع يك جريان علت و ديگري معلول مي‌شود. افسوس در قرن 11 قبل از ميلاد و در زمان آندروكلوس از يونيان شكست خورد.

       آندروكلوس ، يك شهر جديد در كنار ساحل دريا و بفاصله 5/1 كيلومتري از معبد الهه مادر، بنا نمود و مردم را در آنجا مسكن داد. اين شهر ساحلي يك شهر تيپ يونيان بود. او شهر را با ظرافت تزئين نمود و معبدي به افتخار الهه يونان و خداي آتنا و آپولون ساخت. اين ساختمان را بر روي تپه كوچكي در مجاورت استاديوم بنا نمود كه در حال حاضر به كلي ويران شده است.

(1) حكيم گريان كه در حدود سال 530 از خانداني اشرافي برخاست و دموكراسي را نا روا شمرد.

(2) تالس از مردم ميلتوس بود و تباري فنيقي داشت او هندسه را از مصر آموخت(در سال 640 ق از م زاده شده است) و يونانيان را با علوم رياضي و نجوم آشنا كرد.  آسپاسيا يكي از زنان برجسته تاريخ يونان، آسپاسيا نيز از اهالي ميلتوس بود. هنگامي كه در حدود سال 450 به آتن وارد شد مدرسه‌اي براي تعليم فلسفه و معاني بيان تأسيس نمود و زنان را دليرانه به شركت در امور اجتماعي و تحصيل علوم تشويق كرد. سقراط از فصاحت كلام اين زن در شگفت بود و انشاي خطابه‌اي را كه پريكلس در عزاي نخستين شهيدان پلوپونز ايراد كرد به او نسبت مي‌داد. آسپاسيا ملكه بي‌تاج و تخت آتن شد. رسم‌هاي نو برقرار ساخت و براي زنان آتن نمونه مؤثر آزادي فكر و روح گرديد.

       افه سوس در سال 404 قبل از ميلاد تحت تسلط آتن و اسپارت بود و در سال 334 قبل از ميلاد، اسكندر و سپس جانشينانش شهرهائي را كه ايرانيان تصرف كرده بودند باز پس گرفتند.

       در اين زمان جلگه به تدريج پر از شن و دشت لجن‌زار گرديد و به اين ترتيب با بروز بيماري مالاريا شهر خالي از سكنه شد و مردم به شهر جديد منتقل شدند هر چند عده‌اي با اين كار مقابله‌مي‌نمودند. شهر جديد مركز تجارت در تاريخ باستان شد و بناهائي مانند استاديوم و ژيمناسيوم و آمفي تئاتر در آن ساخته شد.

       بعد از اين دوران، افه سوس تحت قوانين مصر و سيريا اداره گرديد و سپس در سال 190 قبل از ميلاد تحت نفود رومي‌ها قرار گرفت و از قوانين آنها پيروي مي‌نمود و به اين ترتيب افه سوس مركز تجاري مهم و پايتخت روميها در آسيا شد.

       افه سوس داراي يك خيابان اصلي و طويل است كه يك سوي آن حمام‌هاي شهر و سوي ديگر آن كتابخانه قرار دارد. اين خيابان همانطور كه در نقشه سه بعدي مشاهده مي‌گردد، شامل 25 قسمت به شرح زير است:

sleepersThe cave of the seven

غار هفت خفته در شرق كوه پاين قرار گرفته و يكي از مقدسترين مكانها در دين مسيحيت است.

       در سال 250 قبل از ميلاد هفت مسيحي جوان براي فرار از اعدام به اين غارها پناهنده ميشوند و 200 سال بعد كه بيدار ميشوند . ميبينند كه مسيحيت دين رسمي كشور شدهاست. پس از مرگ اين هفت نفر را در همان محل مدفون ميكنند و روي آن كليسايي ميسازند.

2- The Varius Baths

كاوش­هاي صورت گرفته در حمامها نشان مي­ دهد كه در قرن بعد از ميلاد اين حمام­ها به عنوان ورزشگاه مورد استفاده قرار مي­ گرفته و در وسط آنها توالت­ها قرار داشته­اند.

3- The State Agora

حدس مي­زنند كه آگوراهايك قرن قبل از ميلاد ساخته شده و در دورة آگوستوس تمام شده است. در وسط آگورا، پيِ معبد آيسيس قرار دارد و يك سري مجسمه، ستونهاي معبد را تشكيل مي­داده است كه در حال حاضر در موزه اِفه ِسوس نگهداري مي­شود و پلي فِمِس ناميده مي­گردد. 

4- ODEION

ادئون به عنوان يك تئاتر كوچك مورد استفاده قرار مي­گرفته و تفاوتش با تئاتر اين بوده است كه مي­توانسته سر پوشيده شود. ادئون 150 سال بعد از ميلاد براي كنسرتها و مشاوره گروه مشاوران و نيز شوراي مشورتي ساخته شد و گنجايش آن 1500 نفر است.

5- The Basilica

بازيليكا بين ادئون و استيت آگورا واقع شده است. مجسمة امپراطور آگستوس و زنش ريويا كه در موزه اِفِسوس قرار دارند، به صورت تكه تكه در اين محل پيدا شد. اين مجسمه­ها در همان دوره ساخته شده بودند.

6- The Prytaneion

پريتانئون ساختمان شهرداري بود كه جلسات اجرايي اِفِه سوس در آن تشكيل مي­شد و از ميهمانان رسمي نيز در اين محل پذيرايي گرديد.

اين ساختمان كه 6 ستون قطور دارد، نقش معبدي را داشته كه در وسط آن آتش مقدس روشن بوده است. دو مجسمه اِفِه سوس و آرتميس زيبا در اين مكان پيدا شده و در موزه اِفه ِسوس نگهداري مي­ شوند.

7- The Fountain of Pollio

       چشمه پوليا 97 سال بعد از ميلاد به دست C.Sentilius Pollio ساخته شده است.

8- the temple of Domitian

       اين معبد به تقليد از معبد داميشن در آگورا، اولين بار براي يك امپراطور ساخته شده بود و بعد از مرگ به پدرش و سپاسين تقديم گرديد، ولي زماني كه مردم بر ضد او شوريدند، اين معبد تخريب، و نام آن پاك گرديد.

9- The Memmius Monument

اين بنا براي شخصي به همين نام د ر دورة هلنستيك در قرن اول بعد از ميلاد ساخته شد. نقش برجسته­هاي آن ديكتاتور سولا، پسرش و نوه­اش را نشان مي­دهد.

10-  The Hercules gate

       دروازة هركول در ابتداي خيابان كيورتس با دو ستون قرار دارد كه دو نقش برجسته بر روي ستونهاي آن مشاهده مي­ شود. يكي از اين نقشها هركول در پوست شير، و ديگري نايك است كه در ميدان داميشن پيدا شده است.

11- Curetes Street

       اين خيابان بين ميدان داميشن و كتابخانه سلس قرار دارد. دو طرف خيابان مجسمه­ هاي افرادي مهم قرار داشته­ اند و هنوز هم بعضي از مجسمه­ ها در آنجا هستند. مجسمه­ ها و پايه ­هاي آن آخرين بار در قرن چهارم بعد از ميلاد تعمير شده­ اند.

12- The Fountain Trajan

اين بنا در سمت راست خيابان Curetes قرار دارد و قرن دوم بعد از ميلاد ساخته، و به امپراطور تراژان تقديم شد. مجسمة تمام قد امپراطور در وسط آن قرار دارد. دو مجسمه از ديانيسس هم در زمان كاوش در اين مكان پيدا شد كه به موزة اِفِه سوس سپرده شد.

13-The Scholastika Baths

       اين حمام در كنار Fountain تراژان قرار دارد كه در قرن اول و دوم قبل از ميلاد ساخته شده  سه طبقه بوده كه از طبقه سوم آن چيزي باقي نمانده است. در اين حمامها ساعتها استراحت، و با هم گفتگو مي­ كرده­ اند.

14- The Temple of Hadrian

       معبد هادرين يكي از جالب­ترين بناها در خيابان كرتس است كه در قرن دوم بعد از ميلاد ساخته شده و به امپراطور هادريان تقديم گرديده است.

ستون­هايي كه وزن طاق نيم دايره را تحمل مي ­كنند، كرنتين هستند و سكوهاي مقابل آنها براي مجسمه ­هاي برنزي امپراطور ساخته شده ­اند كه روي آنها مطالبي نوشته شده است.

15-The Latrina

       لاترينا در قرن اول بعد از ميلاد ساخته شده و توالتهاي عمومي آن بدون پارتيشن است و وسط آن يك استخر مربع شكل قرار دارد كه كف آن را موزائيك مي­ پوشاند.

16-The House of love

       خانة عشق در قرن دوم بعد از ميلاد ساخته شده، و دو طبقه بوده است. در حال حاضر طبقه دوم آن تخريب شده است. كف اين طبقه از مرمر و موزائيك بوده ا ست.

در اينجا مجسمه پري يا پوس Priapos به اسم خداي Bess پيدا شده كه در حال حاضر در موزه اِفِه سوس است.

17- House of the slopes

اين خانه­ ها روي شيب روبروي معبدها واقع شده و به اقشار مرفه اختصاص داشته است و هرچند ظاهر آن ساده بوده است، ولي داخل آن تزئينات بسيار زيادي دارد. اين خانه ­ها دو طبقه هستند. و در طبقه دوم آن اتاقهاي خواب قرار دارند.

اين خانه ­ها در دورة آگوسوس ساخته شده و تا قرن هفتم بعد از ميلاد باقي مانده بودند. در حال حاضر دو تا از آنها باقي مانده است.

18-The Gate of mazeus and Mmithridates

اين دروازه نزديك كتابخانه قرار دارد و به شكل طاق نصرت است. مازئوس و ميتريادتيس، برده­هاي امپراطور آگوستوس بوده­اند كه او آنها را آزاد كرده است و آنها در مقابل، اين دروازه را براي قدرداني از امپراطور در قرن سوم و چهارم قبل از ميلاد ساخته­اند.

19-The library of Calsus

كتابخانه سلسوس در انتهاي خيابان كرتيس بين سالهاي 117 و 120 بعد از ميلاد توسط پسرش ساخته شده است. اين بنا دو طبقه بوده، يك سالن بزرگ دارد. مجسمه­ هايي كه در گوشه­هاي نما هستند، محسنات سلسوس را نشان مي­ دهد.

20- The Marcantile Agora

       اين بنا در قرن سوم قبل از ميلاد ساخته شده است و دروازه مازئوس و ... ورودي آن محسوب مي­ شوند. اين بنا 2 دروازة ديگر هم دارد. هر يك از اضلاعش 111 متر است. و در يك طرف آن مغازه­ هائي ساخته شده بوده است.

21-Marbel Street

       اين خيابان كه بين كتابخانة سلسوس و تئاتر بزرگ قرار دارد، با مرمر سنگ فرش شده و نسبتاً سالم باقي مانده، و حفظ شده است. سمت آگورا مجسمه يك زن، يك كف پاي چپ و يك قلب از مرمر كنده كاري شده  است و فاحشه خانه در آنجاست.

22-The Theatre

       اين تئاتر كه در دورة هلنستيك در قرن قبل از ميلاد ساخته شده بود، در شيب كوه پايون قرار دارد و در مراحل بعدي توسعه يافته است. در اين تئاترگاوبازي و جنگ گلادياتورها و ... انجام مي­شد. اين بنا بزرگترين تئاتر در تركيه است كه گنجايش 24 هزار نفر را دارد و ساختمان آن سه طبقه است كه فقط طبقه همكف آن به خوبي حفظ شده است. ارتفاع آن 38 متر و قطرش 158 متر است.

23- Harbour Street

       خيابان بندر 500 متر طول، و 11 متر عرض دارد و بين تئاتر و بندر قرار گرفته، و اسم آن آركاديانا است.  اين خيابان در قرن اول قبل از ميلاد از مرمر ساخته شده، و در زمان امپراطور آركاديوس بين سال 395 تا 408 بعد از ميلاد تعريض گرديده، و نام امپراطور بر آن گذاشته شده است. دو طرف اين خيابان مغازه­ها قرار داشته­اند.

24-The Harbour Gymnasium and Baths

       ورزشگاه و حمام­هاي بندر با هم ساخته شده و ورودي آن به شكل بيضي بوده است. حياط خلوت آن از موزائيك­هاي رنگي پوشيده شده بوده است كه در قرن دوم بعد از ميلاد مرمت، و به نام حمامهاي كنستانتين خوانده مي­ شود.

25-The church of the Virgin Mary

كليساي مريم باكره اولين كليساي ساخته شده در آسيا براي مريم مقدس بوده است كه كليساي كنسول هم به آن مي ­گويند.