32- گزارش بازديد 5 روزه از پروژه هاي اپور در پاريس

نوشته شده توسط مدیر سیستم. Posted in سایر مقالات عمومی

Demo Image

زهره بزرگ نیا و نادر عاصمی فاخر

 آتليه شهرسازي شهر پاريس اپور، کارگاهي در خرداد 84 در تهران برگزار کرد و پس از آن قرار شد مشاورين تهيه کننده طرح تفصيلي مناطق تهران براي بازديد از پروژه­هاي اپور به پاريس اعزام گردند، اين سفر موقعيتي  فراهم نمود که نيم­گاهي به پروژه­هاي اپور در شهر پاريس بياندازيم.

با توجه به اينکه اين سفر بسيار کوتاه و فشرده بود، تحليل پروژه­ هاي اپور نمي­تواند عميق و همه جانبه باشد و اظهارنظر درباره آنها بسيار شخصي و با حدس و گمان همراه است. ولي در مجموع مي­ توان گفت اين سفر با تمام کاستي­ هايي که داشت آموزنده بود زيرا سفر اصلاً در ذات خود آموزنده است.

کشور فرانسه با وسعت حدود 547 هزارکيلومترمربع در غرب قاره اروپا قرار گرفته است. 5/33% از سطح اين کشور از گياه پوشيده شده است. جمعيت سال 2005 آن حدود 60 ميليون نفر و رشد جمعيت آن در سال 37/0% است. [1]

به استثناي شهر پاريس در اين کشور شهرهاي خيلي بزرگ وجود ندارد و تعداد شهرهاي بيش از 500هزار نفر آن شش واحد است. جمعيت کشور فرانسه در واحدهاي شهري به نام کمون که از 200 تا 000/000/2 نفر جمعيت دارند، زندگي مي­کنند.

سابقه شهر پاريس به سال 56 قبل از ميلاد و به جزيره­ اي در رودخانه سن به نام cite مربوط مي­گردد، وسعت اين جزيره حدود دو هکتار است.

وسعت امروز شهر پاريس حدود 000/10هکتار و در آخرين سرشماري جمعيت کمون مرکزي آن بالغ بر 2 ميليون نفر گرديد يعني تراکم آن حدود 200 نفر در هکتار است.

بلندترين نقطه شهر، تپه مون­مارتر است که 130 متر ارتفاع دارد.

طول تونلهاي مترو و RER (قطار سريع) شهر حدود 1700 کيلومتر و کانالهاي فاضلاب آن حدود 2000کيلومتر است در واقع مي­توان گفت که شبکه ارتباطي جمعي و سريع شهر پاريس، در زيرزمين قرار دارد. پاريس پردرخت ­ترين و پرتراكم­ ترين پايتخت اروپا است. همانطور كه در نقشه ملاحظه مي­ فرمائيد شبكه مترو و شبكه  اتوبوس­راني كل شهر را پوشش داده است.

برنامه ­ريزي شهري در پاريس عملاً در سال 1967 با قانون (هدايت اراضي) شروع گرديد و طرح جامع پاريس به نام pud (طرح شهرسازي و توسعه) در سال 1969 تصويب شد. در سال 1977 طرح جامع جديد تحت عنوان pos (برنامه­ ريزي کاربري زمين) تصويب گرديد که در سال 1989 و 1994 مورد بازبيني قرار گرفت.

مؤسسه غيرانتفاعي apur از اواخر دهه 60 ميلادي تاکنون در رابطه با شهرسازي پاريس تصميم­ سازي مي­کند. 1

در مأموريت 5روزه ما از پاريس حدود ده پروژه مورد بازديد قرار گرفت. با توجه به اينکه شرق و شمال پاريس نسبت به ساير نقاط از توسعه کمتري برخوردار بوده، تعداد زيادي از پروژه ­ها به اين دو بخش اختصاص دارد.

در نقشه نقاط داراي طرح و يا نيازمند به طرح نشان داده شده است.

 

بِرسي

روز اول از پروژه شهري بِرسي بازديد کرديم که در شرق پاريس و در ساحل شمالي رود سن قرار دارد.  مساحت آن حدود 60 هکتار و طول آن در امتداد رود سن حدود 5/1کيلومتر است و شامل مجتمع­هاي مسکوني- اداري- تجاري و فضاي سبز است، مکان آن قبلاً انبارهاي قديمي شراب شهر پاريس بوده که به شهرداري تعلق داشته و در سال 1972 از اپور خواسته شد که طرح هادي بِرسي را تهيه کند طرح ورزشگاه همگاني در سال 1978 شروع و با ساخت وزارت دارايي در سال 1981 ادامه يافت در بخش شمالي، دو مجموعه فوق و در بخش جنوبي دو هتل و يك مجتمع اداري تجاري و تفريحي و در قسمت مركزي يك محله مسكوني در برگيرنده 2300 مسكن جديد قرار گرفته است اين محله بين پارك و شبكه خط آهن واقع شده است. شهرداري اراده کرده که در اين پروژه طبقات مختلف اجتماعي، نسبتاً مرفه، متوسط و کم درآمد که گروه اخير در مسکن اجتماعي سکني خواهند داشت را در کنار هم قرار دهد، مجتمع­هاي مسکوني اين سه گروه داراي نماي طراحي شده و زيبا و متنوع است و از خارج از مجتمع قابل تشخيص نيست که کدام مجتمع به کدام گروه اجتماعي تعلق دارد. احتمالاً کيفيت مصالح، سطح هر واحد مسکوني و تأسيساتي که در اختيار ساکنين هر مجتمع قرار مي­گيرد باهم متفاوت است، البته  امکان بازديد از داخل آن براي ما فراهم نشد. انديشه تداخل اقشار مختلف اجتماعي در پي تجربه ناموفق جدا نمودن و ايزوله کردن بعضي از اقشار پايين اجتماعي مطرح گرديده که هنوز از بوته آزمايش بيرون نيامده است. هرچند در شهرهاي تاريخي و بافت­هاي سنتي ايران چنين شرايطي کم و بيش وجود داشت و در يک محله افراد گوناگوني از طبقات مختلف در کنار يکديگر زندگي مي­کردند ولي زندگي در آن روزگار و امروز تفاوت ماهوي با يکديگر دارد و معلوم نيست که  آيا همه ساکنين مي­توانند مراکز خدماتي و تجاري مشترکي داشته باشند و آيا سطح مصرف کالاهاي مورد استفاده همه اقشار يکسان است؟ آيا نوع پوشش افراد خصوصاً کودکان و نوجوانان که به دبستان و دبيرستان مي­روند مشکل­ساز نخواهد شد؟ و ارتباط آنها با هم چگونه خواهد بود؟ اينها همه پرسشهائي است که آينده به آن پاسخ خواهد داد.

در تصاوير پله منتهي به پل پياده معبر سريع و ساختمان سينما تك كارفرانك گري، محور پياده و اوقات فراغت بر روي ريل آهن قديمي و ساختمانهاي مسكوني مشاهده مي­گردد.

 

پاريس ريوگوش

پروژه دوم، پروژه شهري با کاربري اداري _ خانه­سازي و دانشگاهي ريوگوش است كه در حال حاضر بزرگترين كارگاه پاريس محسوب مي­شود که در ساحل جنوبي رود سن و مقابل برسي قرار دارد مساحت آن حدود   130 هکتار و طول آن در امتداد رود سن  5/2 کيلومتر است. بخش اعظم طرح در محل راه آهن احيا شده ايستگاه اوسترليتز واقع شده و در محل مسيراصلي راه آهن قرار گرفته است و شامل سه بخش است. در شمال ايستگاه اوسترليتز، قرار است بصورت ايستگاه قطارهاي بسيار سريع، (tgv) درآيد و در اطراف آن يک مرکز بزرگ خدماتي بانکها و بيمه و غيره شکل گيرد. اين طرح در دو سوي خيابان فرانس كه عرض آن 40 متر و طول آن دو كيلومتر است شكل گرفته است.

در مرکز آن کتابخانه ملي فرانسه به مساحت 000/0 25 متر مربع قرار دارد که اواسط دهه 90 ساختمان آن به اتمام رسيد و پيرامون آن يک محله بزرگ مختلط از کاربري اداري و مسکوني قرار گرفته است. در جنوب آن ساختمان  دانشگاه جديد پاريس با حدود 000/21 مترمربع مساحت استقرار يافته است. پيرامون اين سه تجهيزات بزرگ بافت­هاي جديد شهر كه عمدتاً مسكوني و در مجموع از 5000 واحد مسكوني تشكيل شده شكل گرفته است. خدمات اجتماعي از جمله خانه سالمندان در اين منطقه بايد تأسيس شود. اصولاً هر چه اجراي طرح پيش برود انتخاب­هاي بعدي محدودتر مي­شود و شهرداري امکان تغيير اساسي در طرح را ندارد. مثلاً بخش­هايي که به خدمات اجتماعي، اختصاص دارد صرفاً بايد به همان کاربري تبديل شود ولي مي­توان مثلاً به جاي مهد کودک، خانه سالمندان ساخت.

اين دو پروژه يعني برسي و پاريس ريوگوش چهره مناطق شرقي شهر پاريس و ساحل رودخانه سن را در اين بخش از شهر به کلي دگرگون کرده است.

کتابخانه ملی

اصولاً در شهر پاريس مردم تمايلي به برج سازي ندارند و حتي خواستار تخريب برج محله مون پارناس هستند. ساختمان کتابخانه، بنايي بلندمرتبه است که بصورت گوشه هايي از يک مستطيل، شکل گرفته است اين چهار بلوک شيشه اي در فضاي مشترک، يک مجموعه را تداعي نمي کند و چهار بناي مستقل ولي همشکل و البته بي قواره را در مقابل ديدگان عابرين قرار مي دهد که در بسياري از طبقات آن در کنار شيشه شفاف و نمايان، اثاثيه مازاد هر اتاق چشمگير است، ولي فضاي داخلي آن در طبقه همکف که امکان بازديد از آن براي ما ميسر بود، با استفاده از رنگ هاي شاد و زنده، خصوصاً استفاده از رنگ قرمز در کتابخانه، فضاي سرد و يخ زده و خشک محوطه را از ذهن خارج مي کند.

طرح كتابخانه ملي برنده جايزه اروپايي ”ميس وان دروهه“ در سال 1988 شده است. در تصاوير منظره ساختمان كتابخانه و فضاي داخلي آن مشاهده مي شود.

پارک سيتروئن

روز دوم از پروژه شهري (خانه سازي- اداري و پارک) سيتروئن در ساحل رودخانه سن ودر غرب شهر پاريس و شرق رود خانه سن بازد يد کرديم. اين محوطه که کارخانه ماشين سازي سيتروئن بوده است، در زماني که صنا يع مجبور به خروج از شهرها شدند به خارج از پاريس منتقل گرديد و در جاي خالي آن پروژه پارک سيتروئن شکل گرفت. اين پروژه از سال 1972 آغاز شد. مساحت آن حدود23 هکتار بود ولي يک پارک 13 هکتاري نيز مورد نياز و خواسته شهرداري بود بهمين دليل مساحت پروژه را توسعه داده و از 23 هکتار به حدود 40 هکتار افزايش دادند. در اين پروژه تلاش کرده اند مانند برسي، رود سن را به سمت محله بازکنند، برنامه اين بود که در منطقه يک بيمارستان ساخته، 50% به واحدهاي مسکوني ارزان قيمت و حدود 20% به کاربري اداري اختصاص داده شود.

ايده معمار اين طرح برخلاف باغ سازي هاي معمول پاريس اين بود که طبيعت در دل مجموعه در حال حرکت باشد آب نماها و آبشارهاي متعدد و زيبا از خصوصيات بارز اين پارک است.

در تصاوير آب نماها و در نقشه طرح پارك سيتروئن مشاهده مي گردد.

ترامواي پاريس

دومين پروژه بازديد شده در روز دوم سفر، ترامواي پاريس است که طول آن حدود 8 کيلومتر است و از پارك سيتروئن آغاز و به پاريس ريوگوش منتهي مي گردد. طرح اين تراموا در طرح سامان دهي ايل دو فرانس در سال 1994 وجود داشته و 12سال به طول انجاميد تا به بهره برداري برسد اين تراموا براي بخش هايي از پاريس پيش بيني شده که دسترسي مناسبي به مترو ندارد. معياردسترسي مناسب 400متر فاصله که در 5 دقيقه پياده روي طي شود، قرار داده شده است.

تراکم جمعيت در اين مناطق، بالا و دسترسي نامناسب بوده است. در سال 1994 وزير حمل و نقل و شهردار پاريس در جلسه اي از شرکت مترو و اپور خواستند که اين مسير را مورد بررسي قرار دهد و دو گزينه يکي مسير خط آهن قديمي و ديگري کمربند کوچک منطقه 15 که از ميان منطقه مسکوني مي گذرد را بررسي كند. از نظر سرعت حمل و نقل مسير قديمي يا خط آهن، با سرعت 28 کيلومتر در ساعت جابجايي، امتياز بيشتري داشت زيرا سرعت بر روي بولوار بين 18-20 کيلومتر در ساعت خواهد بود ولي در نهايت بولوار انتخاب گرديد. عرض آن 40 متر است که تراموا از وسط آن عبور مي کند. هدف شهرداري پاريس کاهش امکانات اتومبيل رو است تا تمايل مردم به استفاده کردن از اتومبيل کمتر گردد. در شهر پاريس 40% مردم اتومبيل شخصي دارند. در اين شهر مسير اتوبوس رو را با اختلاف ارتفاع جدا کرده اند که اتومبيل هاي شخصي از آن عبور نکنند و به اين ترتيب سرعت مسير را از 9 به 14 کيلومتر در ساعت افزايش داده اند. هر کيلومتر مترو 80 تا 100 ميليون يورو و تراموا 30 ميليون يورو هزينه دارد، يعني هزينه تراموا سه برابر کمتر ولي کارآيي آن 5 برابر کمتر است. ميزان عرض تراموا 9/6 متر و عرض مسير سواره6/5 متر است. مسيرهاي دو چرخه را مردم و نمايندگان آنها ترجيح دادند که در حاشيه پياده رو قرار بگيرند. اصولا"در فرانسه نظرسنجي از مردم تنها جنبه اطّلاع رساني ندارد، بلکه نظر خواهي کاملاً جدي است و يک دفترچه در اختيار مردم قرار مي گيرد که نظرات خود را ارائه دهند. تصور مردم چنين است که تراموا، قديمي شده ولي واقعيت اين است که در شرايط مشابه اين پروژه، تراموا مي تواند کارآيي مناسبي داشته باشد. نقشه مسير ترامواي پاريس و اسكيس-هاي پيشنهادي در حاشيه آن مشاهده مي شود.

لادوفانس

سومين بازديد از منطقه لادوفانس بود. به مناسبت صدمين سالگرد پيروزي ا نقلاب فرانسه برج ايفل به عنوان بناي ياد بود اين انقلاب توسط آگوست ايفل طراحي و سپس اجرا گرديد و به مناسبت دويستمين سالگرد پيروزي همان انقلاب نيز مقرر گرديد بنائي يادماني ساخته شود اين بنا در محور لوور، تويلري، کنکورد، شانزه ليزه و اتوال که همان محور قرن نوزدهمي شهر است در سمت غرب شهر پاريس ساخته شد. لادوفانس مجموعه اي تجاري _ اداري و مسکوني و دومين مرکز تجاري شهر پاريس است که بر روي اراضي سه شهر ديگر ساخته شده است. در سال 1960 تصميم گرفته شد که مرکز تجاري ديگري (لادو فانس) براي شهر طراحي شود که معابر اتومبيل رو در پايين و راههاي پياده در روي آن طراحي گردد و وسعت آن حدود 170هکتار است. اولين ساختمان آن بنايي پوسته اي که در سال 1973 ساخته شده و پوسته اين بنا بر روي سه نقطه اتکا دارد، است.

در فازهاي مختلف، برج سازي انجام شد تا اينکه ژيسکار دستن به علت مشکلات اقتصادي دستور منع ساخت برج را اعلام نمود، ولي پس از آن مجدداً از سال 2001 برج سازي آغاز گرديد. در سال 1982 کنکور گراندآرک برگزار گرديد که طرح يک معمار دانمارکي در اين کنکور برگزيده شد. اين طرح مکعبي تو خالي است که بر روي صُفه اي با 54 پله ساخته شده است. در مجموعه لادوفانس 20 هزار نفر زندگي مي کنند و در مجموع 290هزار متر مربع به کاربري مسکوني اختصاص داده شده است. به علت جدا کردن محور سواره و پياده و خلوت بودن محوطه در شب متأسفانه فضاي ناامني ايجاد شده است که اين ناامني، تداخل رفت و آمد پياده و سواره و مضرات آن را تحت الشعاع قرار داده است. اين محوطه وسيع و عظيم و فاقد طرح محوطه سازي، فضايي غير انساني و وهم ناک ايجاد کرده است. هر ساختمان که به تنهايي مي تواند قابل قبول و حتي زيبا باشد در کنار بناي ديگر بدون هيچ ارتباطي چيده شده و ارتباط ناظر با گذشته به کلي قطع گرديده و علاوه بر اين جاي خود را در آن فضا نمي يابد. هيچ گوشه اي که انسان بخواهد لحظه اي درآن بنشيند و بيارامد نيست انگار که در سياره ديگري بسر مي برد

در فازهاي مختلف، برج سازي انجام شد تا اينکه ژيسکار دستن به علت مشکلات اقتصادي دستور منع ساخت برج را اعلام نمود، ولي پس از آن مجدداً از سال بناي عظيم گراند آرک تأکيدي بر کوچکي انسان در مقابل ساخته دست خود اوست. مسئولين اخيراً به اين نتيجه رسيده اند که در کنار بزرگراه هايي که از زير محوطه عبور مي کنند مسير پياده نيز ساخته شود تا فضاي آن انساني ترگردد.

تصوير سه بعدي لادوفانس و نقشه آن مشاهده مي گردد.

شهر جديد اوري

روز سوم، بازديد از شهر جديد"اوري" صورت گرفت در اينجا اين توضيح ضروري است که در سال1993 به بهانه شرکت در نمايشگاه باتي مات بازديدي از شهر پاريس داشتيم. در اين سفر کارشناسي که وظيفه معرفي شهرهاي جديد اطراف پاريس به گروه ما را داشت کتابي تحت عنوان 25 سال سابقه شهرهاي جديد در فرانسه بما اهدا نمود که در سال هاي اخير به همت شرکت عمران شهرهاي جديد در دو جلد ترجمه و منتشر شده است. در آن سفر بازديدي از شهر جديد" مارنه لاواله "بصورت شخصي و بازديدي از "سن کوئين تين اولين" را به همراه آن کارشناس به عنوان راهنما داشتيم. راهنماي ماا علام نمود: " در اطراف شهر پاريس و بفاصله حدود 20 کيلومتري از آن 5 شهر جديد به نامهاي " مارنه لاواله"، "اوري"، "سرژي پون تو آ "، " سن کوئين تين اولين ، "ملون سنار" که جمعيت پذيري آنها 65هزار تا 140هزار نفر و به ترتيب وسعتي معادل 15000، 4100، 8000،6300، 11800 هکتار را دارند ساخته شده است در اين شهرها امکاناتي ازجمله زمين گلف، درياچه براي ورزشهاي آبي، سالنهاي کنسرت بزرگ وجود دارد و همه اين شهرها چون با استفاده از تجربه موفق شهرهاي جديد در انگلستان ساخته شده اند موفق هستند ". وي اضافه نمود: "در اين شهرها امکاناتي وجود دارد که مردم قشر متوسط در شهر پاريس نمي توانند به آن دست يابند ".

مطالب فوق بصورت يادداشتي در اختيار نشريه بن قرار گرفت و در شماره 19و20 سال 1381 به چاپ رسيد.

در سفر اخير يکي از نقاط بازديد گروه ما، شهر جديد" اوري" بود اين شهر از يک سو با ساختمانهاي جديد، معماري بسيار زيبا و ديدني و طرح شهرسازي بصورتي که شبکه پياده از شبکه سواره مجزا و داراي اختلاف سطح است ساخته شده و از سوي ديگر ساختمانهاي قديمي ترکه بافت در حال فرسوده گي را ايجاد کرده اند تضادي را به نمايش گذاشته است. بيشتر ساختمانهاي مسکوني را مسکن اجتماعي تشکيل مي دهد و اکثراً مهاجرين در آن زندگي مي کنند. 45 مليت مختلف در يک شهر60هزار نفره که با خرده فرهنگهاي هر مليت بطور تقريب مي توان گفت از هر فرهنگي حدود 1000نفر در "اوري" ساکن هستند که خاطره آمريکا در سالهاي 1800 که در فيلم دارودسته نيويورکي ها به نمايش گذاشته است ونيز فضاي فيلم داستان وست سايد را تداعي مي کند و به راستي معضلي براي دولت فرانسه شده است. يکي از مسئولين مشاور اپور در آخرين ديداري که با آنها در دفتر کارشان داشتيم اعلام کرد : " اوري" آن چنان هم كه مي گوئيد بد نيست" البته بدون ترديد ساکنين "اوري" در خانه هايي زيبا و با کيفيت قابل قبول و داراي تأسيسات مورد نياز زندگي مي کنند و از داشتن مدرسه، درمانگاه، زمين ورزشي، فضاي سبز و عبادتگاه و غيره برخوردارند يعني نيازهاي اوليه اي که بخش قابل توجهي از ساکنين فعلي در کشور خود نه تنها از آن محروم بوده بلکه برايشان قابل تصور هم نبوده در شهر جديد" اوري "در اختيار دارند ولي ناامني، گنگ بازي، کيف زني، جيب بري، دزدي و احتمالاً خلافهاي ديگر، عرصه را براي اکثريت ساکنين تنگ کرده و تجربه جمع کردن مهاجرين با اقشار تقريباً هم سطح اجتماعي در يک شهر، تجربه موفقي نبوده و مسئولين در پي چاره انديشي براي آن هستند. طرح جدا کردن مسير سواره از پياده نيز براي مراکز پرتراکم شهري مي تواند ايده مناسبي باشد ولي در تراکم نسبتاً کم اين قبيل شهرها هر چند در ابتدا جذاب به نظر مي رسد ولي شرايط را براي عابرين پياده در مسيرهاي خلوت شهر، ناامن تر کرده است. شهر جديد اوري از خدماتي که در ساير شهرهاي جديد برخوردار است (خدمات لوکس) برخوردار نيست ولي در شهر جديد "مارنه لاواله" با اينکه ساکنين آن از اقشار متفاوتي هستند نيز کم و بيش ناامني هاي مشابه "اوري" مشاهده مي شود بطوري که بخشي از ساکنين آن به علت ناامني و نگراني از وضعيت فرزندان خود در اوقاتي را که در محل کار خود مي گذرانند مجدداً به پاريس باز گرديده اند. در ورودي شهر جديد" اوري" ، کليساي بسيار زيبايي با نماي آجر قرمز که با ساختمانهاي آموزشي و اداري تشکيل يک مجموعه را داده اند، احداث شده است. شهرداري آن در ابتداي ورودي شهر قرار دارد. اين شهر در جنوب غربي پاريس قرار گرفته است. يک محور کمربندي شهرهاي جديد را بهم متصل مي نمايد. در شهر جديد " اوري "براي هر نفر ساکن 2/1 شغل وجود دارد که البته به دليل تخصصي بودن، ساکنين نمي توانند جذب اين مشاغل شوند و متخصصين از ساير نقاط براي کار به " اوري" مي-روند. در تصاوير ساختمانهايي كه توسط ريكاردوبوفيل در شهر جديد سن كوئين تين اولين ساخته شده است و تصاويري از ساختمانهاي شهر جديد اوري و نيز نقشه شهر مشاهده مي گردد.

توسعه ايستگاه قديمي قطار

پس از بازديد از" اوري" که بعد از تجربه گروه قبل بازديد کنندگان از آنجا با ترس و نگراني از حمله اشرار صورت گرفت به بازديد از ايستگاه بزرگ شمال قطار پاريس رفتيم که در کنار ايستگاه قديمي و با هماهنگي با طرح آن ايستگاه ساخته شده و توسعه آن را تشکيل مي دهد.

بهسازي بافت هاي فرسوده و قديمي

روز چهارم از بهسازي فضاي باز در خيابان شانزه ليزه و بهسازي محله "سن آنتوان" و خط آهن قديمي که به راه پياده در پارک تبديل شده است بازديد کرديم که جذاب ترين بخش سفر ما بود. در شهر پاريس تعداد زيادي از واحدهاي مسكوني فاقد تأسيسات بوده و ساختمانهاي آنها فرسوده و نامناسب است. ده درصد خانه ها توالت داخلي يا دوش ندارند و حدود هزار ساختمان، فرسوده و ناسالم هستند كه يك درصد ساختمانهاي شهر را شامل مي شوند. بيشتر اين ساختمانها به قرن نوزده تعلق دارند. بهسازي اين بناها و يا تخريب و بازسازي آنها يكي از اولويت هاي شهرداري پاريس است كه در بخشي كه در سال 2001 تأسيس شده مورد ارزيابي، طراحي و اجرا قرار مي گيرند. قديمي بودن ساختمانها تنها علت فرسودگي آنها نيست بلكه فقر بعضي از مالكان يكي از دلايل عمده است. مالكيت مشترك، سيستم بسيار شكننده اي است و مشكلات مالي بعضي از مالكين رسيدگي عادي به ساختمان را غيرممكن مي سازد. امروز اكثريت ساختمانهاي فرسوده و ناسالم پاريس املاكي هستند كه مالكين مشترك و بعضاً كم درآمد دارند.

در مرحله اول، ساختمانها شناسايي شده و به شكايت هاي بعمل آمده رسيدگي مي شود و سپس يك فرم كه داراي 15 آيتم يا معيار است براي هر ساختمان تهيه مي گردد و پس از بررسي، حكم خطرزدايي و يا تخريب ساختمان صادر مي گردد. مرحله بعدي عمليات را، عمليات تشويقي جهت بهبود وضعيت مسكن تشكيل مي دهد. در اين مرحله از ابزار تشويقي استفاده مي كنند.

ابتدا مالكين را قانع مي نمايند كه بايد ساختمان خود را تعمير كنند و از خطرات ناشي از آن مالكين را مطلع مي نمايند، و سپس به مالكين كم درآمد بيش از 70% مبلغ لازم براي انجام تعميرات پرداخت مي شود. ضمناً يك مهلت 3 تا 5 سال گذاشته مي شود چنانچه مالكين از اين فرصت استفاده نكنند پس از آن، اين مهلت تكرار و تمديد نخواهد شد.

براي ايجاد تحرك، گروهي كه متشكل از يك معمار، يك مشاور اقتصادي اجتماعي و يك مددكار اجتماعي و خانوادگي است معرفي مي-گردند تا بتوانند فرصت ها و امكانات را به آنها بشناسانند و كار به اين ترتيب آغاز مي گردد و وامي كه به مالكين پرداخت مي شود بهره بسيار پائيني دارد و به جاي بهره معمول 4% بهره 59/2 تا 5/1 درصد از آنان گرفته مي شود. ابتدا از صندوقي كه براي اين امر اختصاص يافته پيش پرداختي به مالكين داده مي شود.

يارانه ديگر نپرداختن ماليات است که مالکين چنين بناهايي از آن معاف مي گردند. در ازاي اين خدمات مالک متعهد مي گردد که 9 سال در ساختمانش باقي بماند و آنرا بفروش نرساند. در مورد بافت هاي قديمي چه بافت فرسوده و چه بافت باارزش تاريخي يكي از مسائل مهمي که بايد به آن اشاره کرد اين است که شهر پاريس داراي تراکم بهينه ساختماني است و بطور معمول، ساختمان ها 3 تا 7 طبقه بوده و فضاي باز آنها بسيار کوچک و به شکل نورگير است يعني تخريب و بازسازي آن به هيچ وجه اقتصادي نيست زيرا محدوديت تعداد طبقه با توجه به عرض معبر و نيز عدم تمايل پاريسي ها به احداث ساختمان بلندمرتبه در شهر، موجب مي گردد مردم هم تمايل به تخريب ساختمان خود نداشته باشند. در نتيجه با چنين کمک هايي حفظ بافت هاي قديمي با ارزش و يا فرسوده کاملاً امکان پذير مي گردد در حاليکه تراکم هاي بسيار کم و طبقات حداکثر دو طبقه در بافتهاي قديم ما پاسخ اقتصادي به قيمت زمين را نمي دهد و به اين دليل يکي از پس ديگري تخريب و با تراكم بيشتري بازسازي مي گردد. در اختيار قرار دادن چنين امكاناتي به مالكين واحدهاي فرسوده نيز در حال حاضر در ايران تقريباً ناممكن است.

پارک لاويلت

روز پنجم از پارک لاويلت و شهر علم و صنعت بازديد کرديم. از وسط پارک کانال لورک عبور مي¬کند که ناپلئون اول دستور ساخت آن را داد و پس از آن قابل کشتي¬راني شد. در مکان فعلي پارک قبلا" کشتارگاه شهر قرار داشته که قسمت جنوبي آن بازار احشام و قسمت شمالي آن شهرک خون يا کشتارگاه بوده است. اين سايت را به عنوان يک مجتمع فرهنگي طراحي کرده¬اند. عمر اين کشتارگاه حدود صد و چهل سال بوده و در سال 1867 ساخته شده بود ولي در سال 1974 کشتارگاه تعطيل گرديد و اين سئوال مطرح شد که دولت با آن چه کند؟ زمين متعلق به شهرداري بود که به قيمت سمبوليک يک فرانک آن را به دولت فروخت. مردم پاريس براي امور فرهنگي عادت داشتند به مرکز شهر بروند و اين پروژه واقع در شرق پاريس ريسک بزرگي را در برداشت. يکي از اهداف اين پروژه نيز رونق بخشيدن به شرق پاريس بود که منطقه¬اي فقيرنشين است. مساحت آن 55 هکتار است که مقرر شد حدود 35 هکتار آن را بهمان صورت حفظ کنند زيرا در فرانسه تمايل به تخريب گذشته بسيار ضعيف است. به همين دليل سالن اصلي "ويلت" را که مربوط به نگهداري گاوهاي نر بود و از مقابل آن يک چشمه قديمي عبور مي¬كرد حفظ کردند. مساحت ساختمان حدود دو هکتار است.

دو متخصص مرمت قرن 19 مرمت آن را به عهده داشتند و تلاش کردند ساختار قرن 19 آنرا حفظ و درونش را تغيير دهند براي اولين بار در سال 1985 سالن اصلي، پذيراي يک نمايشگاه شد. در آن سالن امکان برگزاري تئاتر و کنسرت و غيره وجود دارد. اين سالن محل نشستن 2300 نفر را تأمين نموده و ديوار آن آکوستيک است بطوريکه در يک قسمت مي¬توان کنسرت و در قسمت ديگر، نمايشگاه برگزار کرد. ديوارهاي آن متحرک است و مي¬تواند به زيرزمين منتقل شود. تغييرات داخل سالن غير قابل تصور است زيرا يک روز تبديل به يک کشتي و روز ديگر به شکل ديگري درمي¬آيد. رستوران قصابها تبديل به تئاتر شده است و مهمانسراي هنرمندان در شمال غربي محوطه قرار دارد. بعد از جنگ در سال 1950تصور نمي¬کردند که بايد کشتارگاهها را به خارج از محدوده شهر منتقل کنند در نتيجه به ساختن يک سالن بسيار بزرگ براي فروش گوشت پرداختند هزينه اين ساختمان حدود يک ميليارد فرانک شد و اصلاً مورد بهره قرار نگرفت و مي¬توان از آن به عنوان خطاهاي برنامه¬ريزي ياد کرد. در دوران رياست جمهوري ژيسکار دستن يک کنکور بين¬المللي براي اين ساختمان برگزار شد که 27 معمار در کنکور شرکت کردند و طرح " آدرين فن-سيل¬برگ" برنده شد و به اين ترتيب بخش¬هايي از طرح اين پارک که در آن شهر علم و صنعت و کنسرواتور موسيقي و يک مجموعه کوچک مسکوني قرار دارند تهيه و در زمان فرانسوا ميتران اجرا گرديد و علاوه بر آن يک شهر موزيک که انواع موسيقي کلاسيک، پاپ، جاز، محلي، و0000 در آن اجرا مي¬شود نيز در جنوب آن ايجاد شد که طرح آن از"کريستين پوتزا مپارک" بود پس از آن براي طراحي فضاي سبز نيز يک کنکور بين-المللي ديگر برگزار شد و از 460طرح در نهايت پروژه" برنارد شومي" سوئيسي که در آمريکا تحصيل کرده و در لندن فارغ التحصيل شده و اصلاً فرانسوي است برنده شد. در کل محوطه 27 فولي يا مکعب به ابعاد10 متر به رنگ قرمز ساخته شده که فعاليت¬هاي متفاوتي در آن صورت مي¬گيرد و با اشکال متنوعي که طراحي شده اند، بيشتر جنبه نشانه در فضا را دارد. اين پارک تعطيل نمي¬شود و در سال گذشته 10 ميليون نفر از آن بازديد کرده¬اند هدفشان از احداث اين پارک دموکراتيک کردن هنر است.

ساختمان کروي شکل مقابل ساختمان اصلي يا ژئود سالن سينما است و از فولاد آينه¬اي ضد زنگ ساخته شده و در سال 1985 افتتاح شد. ژئود از6344 قطعه مثلث شکل تشکيل شده است. براي قرار دادن آخرين قطعه همه افرادي که بر روي پروژه کار کرده بودند دور هم جمع شدند و مراسم نصب آخرين قطعه برگزار گرديد.

در انتها اشاره به اين نکته ضروري است که ثبات نسبي اقتصادي، اجتماعي، طرح¬هاي بلند مدت وکوتاه مدت قابل انعطاف، وفاداري مسئولين و مردم به اجراي طرحها، حتي با تغييرات سياسي در حاکميت به علت قانون مداري و در مجموع رشد يافتگي اقتصادي و فرهنگي، موجب آن شده که بتوانند به طرح¬هاي خود جامعه عمل بپوشانند و تلاش مي¬کنند که دوباره به نقش انسان در شهر بهاء دهند و حتي¬الامکان نقش اتومبيل در شهر کم رنگ شود و شبکه رفت و آمد سريع در شهر از طريق مترو به زيرزمين منتقل گردد.

دموکراتيک بودن سيستم و پررنگ بودن نقش مردم و نظرخواهي جدي از آنها در ايجاد طرحها، قدمهائي است در جهت برآوردن نيازهاي واقعی انسان¬ها که البته خالي از نقص نيست و پاسخ آخري به مسايل و مشکلات شهر در آن طرحها داده نشده و آنها نيز هنوز در مرحله آزمون و خطا هستند و ما مي¬توانيم تنها با اجتناب از تکرار اشتباهات آنها و استفاده از برخي تجربيات موفق آنها در اينجا سود جوئيم.

 


1 -  براي اطلاعات بيشتر به نشريه شهر نگار شماره 30 سال پنجم خرداد 1384 مراجعه شود..